Tổng quan nghiên cứu các loài thuộc chi Giảo cổ lam (Gynostemma Blume) tại Việt Nam của GS.TS.NGND. Phạm Thanh Kỳ và cộng sự

Tóm tắt

Gynostemma Blume (Giảo cổ lam) là một chi thực vật dây leo có giá trị dược liệu thuộc họ Cucurbitaceae. Bài tổng quan này, nhằm tưởng nhớ cố GS.TS.NGND. Phạm Thanh Kỳ, tổng hợp kết quả nghiên cứu chính về các loài Gynostemma tại Việt Nam, gồm: G. pentaphyllum, G. laxum, G. guangxiense, G. longipes, G. burmanicum và G. compressum. Nghiên cứu do GS.TS.NGND. Phạm Thanh Kỳ khởi xướng từ những năm 1990 đã mô tả về phân bố, hình thái và sinh thái của các loài Giảo cổ lam. Phân tích hóa học xác định được 56 hợp chất, bao gồm 39 saponin thuộc typ dammaran (hơn 30 chất mới). Các saponin này đặc trưng bởi sự đa dạng về khung aglycon (dammar-24-en, epoxy-dammar và cyclo-dammar) và các chuỗi đường độc đáo, đặc biệt ở G. compressum và G. pentaphyllum. Các hợp chất này là cơ sở cho nhiều hoạt tính dược lý như hạ mỡ máu, chống oxy hóa, bảo vệ gan, điều biến miễn dịch và chống ung thư, với độ an toàn cao. Công trình của GS.TS.NGND. Phạm Thanh Kỳ đã đưa nghiên cứu vào thực tiễn thông qua việc thiết lập quy trình trồng trọt G. pentaphyllum đạt chuẩn Thực hành Tốt Trồng trọt và Thu hái (GACP) và phát triển "Gylopsin" - một sản phẩm thuốc đã được phê duyệt. Bài tổng quan tổng hợp dữ liệu từ 1995–2024, ghi nhận vai trò tiên phong của GS.TS.NGND. Phạm Thanh Kỳ và đề xuất các hướng nghiên cứu nhằm khai thác bền vững các cây thuốc này trong tương lai.