Dược liệu chứa alcaloid tác dụng trên hệ thần kinh trung ương: nghiên cứu của GS.TS.NGND. Phạm Thanh Kỳ

Tóm tắt

Bài viết này tổng hợp kết quả nghiên cứu về năm loài dược liệu có mặt tại Việt Nam, chứa alcaloid có tác dụng trên hệ thần kinh trung ương (TKTW) dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Phạm Thanh Kỳ, gồm: Vông (Erythrina variegata), Câu đằng (Uncaria sessilifutus), Bỏng nổ (Flueggea virosa), Sen (Nelumbo nucifera), và Lá ngón (Gelsemium elegans). Các nghiên cứu đã xác định tên khoa học, thành phần hóa học chính là alcaloid, đánh giá hàm lượng alcaloid toàn phần theo thời gian thu hái, và phân lập được khoảng 20 alcaloid thuộc ba nhóm cấu trúc chính: (i) indolizidin và pyrrolizidin từ Bỏng nổ (như virosecurinin, allovirosecurinin...); (ii) indol từ Vông, Câu đằng và Lá ngón (như hypaphorin, tetrahydroalstonin, koumin...); (iii) isoquinolin từ Sen (nuciferin, neferin…). Các dược liệu đều được thử độc tính cấp, trong đó Bỏng nổ, Vông nem và Sen xác định được liều LD₅₀. Trên mô hình thực nghiệm, alcaloid từ lá Vông, Câu đằng và Sen cho thấy tác dụng kéo dài giấc ngủ do barbiturat gây ra, thể hiện hoạt tính an thần, hướng tới ứng dụng làm thuốc an thần, gây ngủ từ dược liệu. Ngược lại, alcaloid từ Bỏng nổ có độc tính cao, kích thích TKTW; hoạt chất virosecurinin, alcaloid chính từ cây Bỏng nổ cho thấy tác dụng hoạt hóa thần kinh tương tự strychnin nhưng khác biệt về cơ chế.